Το Στενό του Ορμούζ αποκάλυψε τη μεγάλη αδυναμία του GPS και την ανάγκη για νέα εποχή στη δορυφορική πλοήγηση

Τον Ιούλιο, το Ιράν επιχείρησε να υλοποιήσει την απειλή του για το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ.

Στην πράξη, όμως, η κρίσιμη αυτή θαλάσσια αρτηρία είχε πάψει να αποτελεί αξιόπιστη εμπορική δίοδο πολύ πριν από οποιοδήποτε επίσημο αποκλεισμό.

Από την έναρξη της σύγκρουσης, περισσότερα από 1.100 πλοία κατέγραψαν παρεμβολές στα συστήματα GPS και AIS μέσα σε μία μόνο ημέρα.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα πλοία εμφανίζονταν στα συστήματα παρακολούθησης να βρίσκονται σε αεροδρόμια ή ακόμη και βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος, ενώ τα πληρώματα αναγκάστηκαν να πλοηγηθούν σε μία από τις πιο πολυσύχναστες θαλάσσιες οδούς του κόσμου χρησιμοποιώντας αποκλειστικά το ραντάρ, καθώς η δορυφορική πλοήγηση είχε καταστεί αναξιόπιστη.

Το Ιράν δεν περιορίστηκε σε μια απλή απειλή για το Στενό του Ορμούζ. Ανέδειξε με τον πιο εμφατικό τρόπο πόσο ευάλωτη είναι η δορυφορική υποδομή στην οποία στηρίζεται ο σύγχρονος κόσμος.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαρτώνται από ένα δεύτερο, αόρατο «σημείο στραγγαλισμού»: το Παγκόσμιο Σύστημα Εντοπισμού Θέσης (GPS). Το GPS δεν χρησιμοποιείται μόνο για την πλοήγηση.

Συγχρονίζει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών, υποστηρίζει κάθε ηλεκτρονική τραπεζική συναλλαγή και χρηματιστηριακή πράξη, καθοδηγεί εμπορικά πλοία και αεροσκάφη, αλλά και στρατιωτικές δυνάμεις στα πεδία των επιχειρήσεων.

Το σύστημα αυτό σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1970, σε μια εποχή με εντελώς διαφορετικές τεχνολογικές και γεωπολιτικές συνθήκες. Σήμερα, ένα εξαιρετικά ασθενές δορυφορικό σήμα καλείται να υποστηρίξει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία και το στρατιωτικό πλεονέκτημα της Δύσης.

Ωστόσο, η πραγματικότητα έχει αλλάξει δραματικά. Το 2024 η παγκόσμια αεροπορία κατέγραψε περίπου 430.000 περιστατικά παρεμβολών και πλαστογράφησης σημάτων GPS, αριθμός αυξημένος κατά 62% μέσα σε μόλις έναν χρόνο. Την ίδια στιγμή, ένα αποτελεσματικό σύστημα παρεμβολών μπορεί πλέον να κατασκευαστεί με εμπορικά διαθέσιμα εξαρτήματα και κόστος λίγων εκατοντάδων δολαρίων.

Όπως επισημαίνουν Αμερικανοί στρατιωτικοί αναλυτές, οι σημερινές ένοπλες δυνάμεις επιχειρούν σε αμφισβητούμενα περιβάλλοντα βασιζόμενες σε ένα σύστημα που σχεδιάστηκε πριν από μισό αιώνα. Η αξιοπιστία του GPS, που άλλοτε θεωρούνταν δεδομένη, δεν μπορεί πλέον να θεωρείται εξασφαλισμένη.

Το βασικό πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί με απλές αναβαθμίσεις λογισμικού ή εξοπλισμού. Πρόκειται για έναν περιορισμό που επιβάλλουν οι ίδιοι οι νόμοι της φυσικής. Οι δορυφόροι του GPS βρίσκονται σε μεσαία γήινη τροχιά και εκπέμπουν σήματα σχετικά χαμηλής ισχύος, τα οποία μπορούν εύκολα να υπερκαλυφθούν από έναν κοντινό παρεμβολέα.

Ακόμη και οι νεότερες στρατιωτικές εκδόσεις του συστήματος προσφέρουν μόνο περιορισμένες βελτιώσεις, χωρίς να αλλάζουν τη θεμελιώδη αυτή αδυναμία.

Η Κίνα φαίνεται να έχει ήδη προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα. Το Πεκίνο επεκτείνει με ταχύ ρυθμό δορυφορικά συστήματα πλοήγησης νέας γενιάς, βασισμένα σε αστερισμούς δορυφόρων χαμηλής γήινης τροχιάς (LEO).

Οι δορυφόροι αυτοί βρίσκονται πολύ πιο κοντά στη Γη, εκπέμπουν σημαντικά ισχυρότερα σήματα και έχουν σχεδιαστεί εξαρχής ώστε να αντέχουν στις απαιτήσεις του σύγχρονου ηλεκτρονικού πολέμου.

Στόχος της Κίνας είναι να αποκτήσει κυρίαρχη θέση στη δορυφορική πλοήγηση, έναν τομέα που αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμη υποδομή της οικονομίας και της άμυνας του 21ου αιώνα.

Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες, με το αμερικανικό Κογκρέσο να αναγνωρίζει ότι η χώρα υστερεί έναντι της Κίνας στον τομέα της δορυφορικής πλοήγησης νέας γενιάς.

Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της νέας στρατηγικής, η απάντηση δεν θα προέλθει από ακόμη ένα χρονοβόρο κρατικό πρόγραμμα, αλλά από την καινοτομία της αμερικανικής διαστημικής βιομηχανίας.

Ήδη ιδιωτικές εταιρείες έχουν αναπτύξει και εκτοξεύσει δορυφόρους πλοήγησης σε χαμηλή γήινη τροχιά, οι οποίοι προσφέρουν σήματα έως και 100 φορές ισχυρότερα από εκείνα του σημερινού GPS, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα γενιά ανθεκτικών συστημάτων πλοήγησης.