Η συμφωνία Τραμπ–Ιράν και τα ανοιχτά ερωτήματα: από την «άνευ όρων παράδοση» στα οικονομικά ανταλλάγματα

Μέσα σε πανηγυρικό κλίμα, ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε μπροστά στις κάμερες τη συμφωνία ειρήνης με το Ιράν, η οποία σηματοδοτεί τον τερματισμό του πολέμου που ξέσπασε με τη συμμετοχή του Ισραήλ. Την ίδια ώρα, στην Τεχεράνη, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, υπέγραφε το ίδιο κείμενο.

Και οι δύο πλευρές εμφανίζονται ως νικήτριες του καταστροφικού πολέμου. Ωστόσο, για τον Τραμπ, ο οποίος μέχρι πρόσφατα ζητούσε «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν, η τελική συμφωνία φαίνεται να απέχει σημαντικά από τους αρχικούς του στόχους.

Λιγότερο από 15 εβδομάδες πριν, ο Αμερικανός πρόεδρος διακήρυττε ότι «δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία με το Ιράν παρά μόνο άνευ όρων παράδοση».

Ωστόσο, όταν την Τετάρτη δόθηκε στη δημοσιότητα το κείμενο της συμφωνίας που βάζει τέλος στις εχθροπραξίες, η εικόνα κάθε άλλο παρά παρέπεμπε σε παράδοση.

Αντίθετα, σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, το Ιράν φαίνεται να εξέρχεται από τη σύγκρουση με τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη έχοντας εξασφαλίσει σημαντικά οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα.

Η συμφωνία προβλέπει ότι η Τεχεράνη αποκτά εκ νέου τη δυνατότητα να εισπράττει δισεκατομμύρια δολάρια από τις εξαγωγές πετρελαίου, προσφέροντας σημαντική οικονομική ανάσα σε μια χώρα που βρισκόταν υπό ασφυκτική πίεση.

Την ίδια στιγμή, οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για έναν νέο γύρο διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με τον Τραμπ, θα ανασταλεί για τα επόμενα 15 έως 20 χρόνια.

Για έναν πρόεδρο που παραδοσιακά επενδύει στην πολιτική της μέγιστης πίεσης και της διαπραγματευτικής ισχύος, η συγκεκριμένη εξέλιξη εγείρει ερωτήματα.

Τα Στενά του Ορμούζ

Το κείμενο της συμφωνίας αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το Ιράν να διαπραγματευτεί ένα μόνιμο καθεστώς κυριαρχίας στα Στενά του Ορμούζ.

Η προοπτική αυτή φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τις δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος είχε ξεκαθαρίσει πριν από λίγες εβδομάδες ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην περιοχή «δεν είναι αποδεκτή».

Η συμφωνία ανοίγει επίσης τον δρόμο για την αποδέσμευση σημαντικών ιρανικών κεφαλαίων που παρέμεναν δεσμευμένα επί σειρά ετών.

Ο Τραμπ επιμένει ότι τα χρήματα θα εκταμιευθούν μόνο υπό την προϋπόθεση της «καλής συμπεριφοράς» της Τεχεράνης.

Ωστόσο, επικριτές επισημαίνουν ότι πρόκειται για παραχώρηση αντίστοιχη με εκείνη της συμφωνίας του 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, την οποία ο ίδιος είχε καταγγείλει επανειλημμένα.

Οι αρχικοί στόχοι του Τραμπ ήταν πολύ πιο φιλόδοξοι: η πλήρης εξάλειψη των πυρηνικών και πυραυλικών προγραμμάτων του Ιράν, η αποδυνάμωση του καθεστώτος και, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, η απόκτηση μεγαλύτερου αμερικανικού ελέγχου στην ιρανική πετρελαϊκή βιομηχανία. Κανένας από αυτούς τους στόχους δεν φαίνεται να επιτεύχθηκε.

Έτσι, το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν διατηρεί τη δυνατότητα να συνεχίσει να κυβερνά χωρίς άμεσες απειλές για τη σταθερότητά του.

Επικριτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη εξασφαλίζει πολύτιμο πολιτικό και οικονομικό χρόνο, διατηρώντας παράλληλα τις εσωτερικές πρακτικές καταστολής και διώξεων.

Ο φόβος του Χούβερ

Ο ίδιος ο Τραμπ αποκάλυψε τον βασικό λόγο για τον οποίο επιδίωξε τον ταχύ τερματισμό του πολέμου.

Όπως δήλωσε σε δημοσιογράφους στην Εβιάν της Γαλλίας, δεν επιθυμούσε να συνδεθεί ιστορικά με τον Χέρμπερτ Χούβερ, τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών που βρισκόταν στην εξουσία όταν ξέσπασε η Μεγάλη Ύφεση του 1929.

«Ήταν πάντα ο πρόεδρος που δεν ήθελα να μοιάσω. Δεν ήθελα να δω οικονομική καταστροφή», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παραδέχθηκε, μάλιστα, ότι η συνέχιση του πολέμου θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Σύμφωνα με αναλυτές, το ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και μιας παρατεταμένης ενεργειακής αναταραχής αποτέλεσε εξαρχής το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης.

Το Ιράν προχώρησε σε κινήσεις που επηρέασαν τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, ενώ εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον πετροχημικών εγκαταστάσεων, μονάδων αφαλάτωσης, ξενοδοχείων και στρατιωτικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο.

Αναλυτές εκτιμούν ότι το επόμενο στάδιο ενδέχεται να χαρακτηρίζεται από χρονοβόρες και περίπλοκες διαπραγματεύσεις.

Το Ιράν διαθέτει μακρά εμπειρία σε πολυετείς συνομιλίες, αμφισβητώντας όρους, ζητώντας νέες διευκρινίσεις και επαναπροσδιορίζοντας κρίσιμες έννοιες, όπως αυτή της «πυρηνικής έρευνας».

Κεντρικό πρόσωπο στις επερχόμενες διαβουλεύσεις θεωρείται ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, βετεράνος πολλών προηγούμενων γύρων διαπραγματεύσεων.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Άντονι Μπλίνκεν, σχολίασε ότι το βασικό αποτέλεσμα της εκεχειρίας είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, τα οποία παρέμεναν προσβάσιμα πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

«Ουσιαστικά πληρώνουμε το Ιράν για να το κάνει», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ακόμη πιο επικριτικός εμφανίστηκε ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Μπιλ Κάσιντι, ο οποίος χαρακτήρισε τη συμφωνία «το χειρότερο λάθος της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών».

Τα πυρηνικά του Ιράν

Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον το πώς θα αντιδράσει η Τεχεράνη στο μέλλον.

Για περισσότερα από 20 χρόνια, το Ιράν βρισκόταν κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου, χωρίς ωστόσο να περάσει οριστικά το κρίσιμο όριο.

Ωστόσο, μετά από δύο αμερικανικές επιθέσεις μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να επανεξετάσει τη στρατηγική της.

Το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας προβάλλεται συχνά ως σημείο αναφοράς. Η Πιονγκγιάνγκ απέκτησε πυρηνικά όπλα το 2006 και σήμερα εκτιμάται ότι διαθέτει περισσότερες από 60 πυρηνικές κεφαλές.

Παρά τις επικρίσεις, ο Τραμπ επιμένει ότι η συμφωνία μπορεί να αποδειχθεί ιστορική επιτυχία.

«Ό,τι χρειαστεί. Επί 47 χρόνια κανείς δεν μπόρεσε να το κάνει. Εμείς το κάναμε. Το κάναμε με τον σωστό τρόπο», δήλωσε.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι, σε περίπτωση κατάρρευσης της συμφωνίας, «θα επιστρέψουμε στους βομβαρδισμούς».