Η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημέρες της παράδοσης στην Ελλάδα, σηματοδοτώντας την έναρξη της Σαρακοστής για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Πρόκειται για ημέρα πνευματικής και σωματικής κάθαρσης, που συνδυάζει τη θρησκευτική σημασία με πλούσια λαϊκά έθιμα, όπως το πέταγμα του χαρταετού, τα σαρακοστιανά εδέσματα και τις υπαίθριες γιορτές.
Μέσα από τα έθιμα και τις συμβολικές πρακτικές της ημέρας, οι Έλληνες διατηρούν ζωντανή μια πολιτιστική κληρονομιά που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Η Καθαρά Δευτέρα είναι μια μέρα που συμβολίζει την πνευματική και σωματική «κάθαρση» πριν από την κατάνυξη της Μεγάλης Σαρακοστής.
Για την ετυμολογία της λέξης «κούλουμα», υπάρχουν πολλές εκδοχές. Κατά τον Νικόλαο Πολίτη, πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, η λέξη προέρχεται από το λατινικό Cumulus (κόλουμους) που σημαίνει «σωρός», «αφθονία» αλλά και το «τέλος», τον επίλογο της Απόκριας.
Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή προέρχεται από μια άλλη λατινική λέξη, την λέξη «κόλουμνα» δηλαδή «κολώνα».
Το πρώτο γλέντι της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα, έγινε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Από εκεί και μετά, το σούρουπο, όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό, κυρίως τσάμικο, γύρω από τους Στύλους, παρουσία των βασιλέων και πλήθους κόσμου.
Η ελληνική παράδοση είναι γεμάτη έθιμα για την Καθαρά Δευτέρα ας δούμε μερικά από αυτά:
Ο βλάχικος γάμος της Θήβας
Το έθιμο αυτό χρονολογείται από το 1830 και έχει να κάνει με τα προξενιά που γίνονταν τότε. Ο βλάχικος γάμος της Θήβας, πανάρχαιο έθιμο που πραγματοποιείται παραδοσιακά με το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της νύφης, η οποία στη πραγματικότητα είναι άνδρας.
Μεστά Χίου
Το έθιμο του Αγά –με ρίζες στην Τουρκοκρατία– αναβιώνει στα Μεστά και στους Ολύμπους της Χίου. Ο Αγάς, αυστηρός δικαστής, εισβάλει στο χωριό με τη συνοδεία του και παίρνει θέση στην κεντρική πλατεία.Εκεί μαζεύεται ο κόσμος όπου “δικάζεται” για διάφορα παραπτώματα που του καταλογίζονται και πληρώνει το ανάλογο πρόστιμο!Από αυτή τη διαδικασία δε γλιτώνει κανείς από τους παρευρισκόμενους.
Το έθιμο του μπέη στην Αλεξανδρούπολη
Ένας κάτοικος μεταμφιέζεται σε Μπέη και περιδιαβαίνει την πόλη μοιράζοντας ευχές για το καλό. Ένα έθιμο που κατέχει εξέχουσα θέση στο Τριώδιο και γεννήθηκε στα χρόνια της τουρκοκρατίας με βασικό στοιχείο τη σάτιρα του κατακτητή και με σημαντικά δείγματα αντίστασης.
Τύρναβος
Πιστοί στην παράδοση οι κάτοικοι του Τυρνάβου, την Τρίτη, πριν από την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, ξεκινούν τις εκδηλώσεις προς τιμή του Διονύσου, που κορυφώνονται την Καθαρά Δευτέρα με το “Μπουρανί” (χορτόσουπα χωρίς λάδι) που γύρω από την προετοιμασία του στήνεται ολόκληρο το σκηνικό του παιχνιδιού με φαλλικά σύμβολα και τολμηρά πειράγματα από τους “μπουρανίδες”. Όλοι διασκεδάζουν ενώ ταυτόχρονα πείραζαν τους επισκέπτες με χειρονομίες αλλά και με τους χειροποίητους φαλλούς από ξύλο ή πηλό.
Κάρπαθος
Στο Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων στην Κάρπαθο ανταλλάσσονται απρεπείς χειρονομίες μεταξύ των θεατών, και γι’ αυτό οδηγούνται στο «δικαστήριο» από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες), προς απονομή δικαιοσύνης από τους σεβάσμιους του νησιού.
Γαλαξίδι
Το έθιμο του αλευρομουτζουρώματος συναντάμε στο Γαλαξίδι, με τους καρναβαλιστές να χορεύουν κυκλωτούς χορούς αλευρωμένοι και μουτζουρωμένοι!
Μεθώνη
Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη –η αναβίωση ενός πραγματικού γάμου που άφησε εποχή κατά τον 14ο αιώνα– συντελείται κάθε Καθαροδευτέρα με έντονη σατυρική διάθεση και πειράγματα για τη νύφη.
Βόνιτσα
Το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη στη Βόνιτσα, όπου ένας αχυρένιος ψαράς δεμένος σε γάιδαρο γυρνάει σε όλο το χωριό για να καταλήξει σε μια φλεγόμενη βάρκα ανοιχτά της θάλασσας.
Καθαρά Δευτέρα στην Αθήνα: Πού να πας αν μείνεις στην πόλη
Αν επιλέξεις να μείνεις στην Αθήνα την Καθαρά Δευτέρα, η πρωτεύουσα και οι γύρω περιοχές προσφέρουν πολλές επιλογές για να γιορτάσεις την έναρξη της Σαρακοστής με παράδοση, μουσική και υπαίθριες εκδηλώσεις. Από τα παραδοσιακά Κούλουμα στον Λόφος Φιλοπάππου μέχρι γιορτές δίπλα στη θάλασσα στον Πειραιάς ,μικροί και μεγάλοι μπορούν να απολαύσουν σαρακοστιανά εδέσματα, παραδοσιακή μουσική και το αγαπημένο πέταγμα του χαρταετού.
Δήμος Αθηναίων – Κούλουμα στον Λόφο Φιλοπάππου
Ο Λόφος Φιλοπάππου αποτελεί το κεντρικό σημείο γιορτασμού της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα, με μουσική, φαγητό και ανοιχτή συμμετοχή για όλους.Έναρξη: 11:00
Υποδοχή από τη Φιλαρμονική του Δήμου — Παραδοσιακό νησιώτικο γλέντι με ζωντανή μουσική – Δωρεάν σαρακοστιανά εδέσματα -Πέταγμα χαρταετού
Δήμος Πειραιά – Κούλουμα στην Παραλία Φρεαττύδας
Η γιορτή στήνεται στην παραλία με ελεύθερη συμμετοχή για όλους τους επισκέπτες. Μεγάλο παραδοσιακό γλέντι με ζωντανή μουσική -Σαρακοστιανά εδέσματα, λαγάνα, χαλβά -Χορός και νησιώτικη μουσική σε πανηγυρική ατμόσφαιρα. Ώρα: 12:00
👉ακολουθήστε την σελίδα μας στο facebook:https://www.facebook.com/enjoynews.gr/
