Αυτοδίδακτος καλλιτέχνης κατέληξε να αναγνωριστεί ως ο σπουδαιότερος λαϊκός καλλιτέχνης της Ελλάδας το ταλέντο του οποίου όμως αναγνωρίστηκε μοναχά μετά θάνατον.
Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, γνωστός απλά ως Θεόφιλος, γεννήθηκε στη Βαρειά της Λέσβου, μεταξύ του 1867 και 1870, πρώτο παιδί μια φτωχής οικογένειας που απέκτησε άλλα επτά στη συνέχεια. Το ενδιαφέρον του για τη ζωγραφική εκδηλώθηκε από νωρίς και φέρεται να ήταν αντιστρόφως ανάλογο με την απόδοσή του στα σχολικά θρανία.
Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ ήταν ένας φτωχός φουστανελάς που είχε τη μανία να ζωγραφίζει. Τα πινέλα του τα κουβαλούσε στο σελάχι του, εκεί που οι πρόγονοί του ‘βάζαν τις πιστόλες και τα μαχαίρια τους.
Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ ή Θεόφιλος Κεφαλάς ή Κεφάλας, γεννήθηκε κάπου στα 1870. Στο έργο του λένε οι ειδικοί κυρίαρχο στοιχείο είναι η ελληνικότητά κι η εικονογράφηση της ελληνικής λαϊκής παράδοσης κι ιστορίας. Στα 18 του χρόνια εγκατέλειψε το οικογενειακό περιβάλλον κι εργάστηκε ως θυροφύλακας στο Ελληνικό Προξενείο της Σμύρνης.
Στα 1897, βρίσκεται στο Βόλο ζωγραφίζοντας σε σπίτια και μαγαζιά. Κι από εκεί στο Πήλιο. Ζωγραφίζοντας και συμμετέχοντας στη διοργάνωση λαϊκών θεατρικών παραστάσεων σε εθνικές γιορτές πάντα σαν ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης.
Το 1927 επιστρέφει στη Μυτιλήνη. Οι πατριώτες του τον υποδέχονται με πειράγματα. Κι αυτός αρχίζει να ζωγραφίζει σε ντουβάρια σε χωριά. Για ένα πιάτο φαί και λίγο κρασί. Και μια πρόσκαιρη στέγη.
Σε αυτήν την περίοδο ανήκει και το εκκλησάκι του Αι Γιάννη στον Κέδρο. Τούρκικος οικισμός με λιοτρίβι που ανήκε σε Τούρκο που είχε ανταλλαχτεί με τη Συνθήκη της Λωζάννης, ο Θεόφιλος πρέπει να ζωγράφισε το νεόκτιστο εκκλησάκι για τις ανάγκες των νέων κατοίκων του οικισμού, προσφύγων της Μικρασίας.
Τριγύριζε στα χωριά της Μυτιλήνης, τριγύριζε και στα χωριά του Πηλίου και ζωγράφιζε ό,τι του παράγγελναν, για να βγάλει το ψωμί του.
Υπάρχουν στον Άνω Βόλο κάμαρες ολόκληρες ζωγραφισμένες από το χέρι του Θεόφιλου, καφενέδες στη Λέσβο, μπακάλικα και μαγαζιά σε διάφορα μέρη που δείχνουν το πέρασμά του.
Ο «Παπαδιαμάντης της ζωγραφικής», όπως τον έχει αποκάλεσε ο Τάκης Μπαρλάς, έζησε όλη του τη ζωή πάμφτωχος, ζωγραφίζοντας συχνά «αντί πινακίου φακής», κάτι που ποτέ δεν σταμάτησε να κάνει – σε πείσμα κάποιων μάλλον ωραιοποιημένων αφηγήσεων σχετικά με τα τελευταία του χρόνια στη Μυτιλήνη.
Φωτογραφία του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ με την μητέρα του. Τέλη 19ου αι.Τη φουστανέλα του την απαρνιόταν μόνο για να ντυθεί Μεγαλέξανδρος τις Απόκριες
«Ύστερα από τον Θεόφιλο δε βλέπουμε πια με τον ίδιο τρόπο. Αυτό είναι το σπουδαιότερο κι αυτό είναι το πράγμα που δεν μας έφεραν τόσοι περιώνυμοι μαντατοφόροι μεγάλων ακαδημιών. Ο Θεόφιλος μας έδωσε ένα καινούργιο μάτι» έγραψε ο Γιώργος Σεφέρης.
Ερωτόκριτος και Αρετούσα.
Ερωτευμένη Απελπισθείσα
«Η Ελλάς αναγεννάται και ο Φεραίος», στην πρόσοψη Φούρνου στην Άλλη Μεριά Μαγνησίας
Ζωγράφιζε τοίχους για να κερδίσει το φαγητό του. Τοιχογραφία σε καφενείο της Μακρινίτσας, γνωστή ως «ο Κατσαντώνης στα Τζουμέρκα»,
Στον νότιο τοίχο ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Στο βόρειο ένας Ρωμαίος στρατηγός, ο Ταξιάρχης, αγαπημένο θέμα του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ και «φίλος του» όπως αποκαλούσε τον Αρχιστράτηγο των «επουρανίων δυνάμεων ασωμάτων». Και στην κόγχη του ιερού πίσω από το Σταυρό μια Παναγιά Πλατυτέρα.
Ο Τσαρούχης για τον Θεόφιλο
«Mπαίνοντας στο Mουσείο του Θεόφιλου», έγραψε ο Στέλιος Σκοπελίτης ότι του είπε ο Tσαρούχης, «όταν κρεμάστηκαν όλα του τα έργα, για μία στιγμή σκέφτηκα τη ζωή του, την πίκρα να μη σε καταλαβαίνουν, τη φτώχεια, την πείνα, την απλυσιά.
Όμως, άμα είδα τα έργα του κατάλαβα ότι έζησε σ’ ένα ακατάπαυστο πνευματικό πανηγύρι και τα βάσανα της ζωής είναι τίποτα, είναι πενταροδεκάρες γι’ αυτόν που έζησε αληθινά και μπόρεσε να καταλάβει το μεγαλείο της ζωής. Οι ειρωνείες του κόσμου, οι κλεψιές των εμπόρων και των φιλότεχνων, η κάθε είδους αδικία εξαφανίζονται μπροστά στην υπέρτατη δικαιοσύνη της αρμονίας».
Κανείς δεν ξέρει το αν και πόσες ακόμα τοιχογραφίες είχε το παρεκκλήσι του Άι Γιάννη στον Κέδρο της Μυτιλήνης. Λίγοι ξέρουν την ύπαρξη του. Ακόμα λιγότεροι την ύπαρξη των ζωγραφισμένων από το Θεόφιλο τοιχογραφιών.
Πέθανε στις 22 Μαρτίου του 1934, στο σπιτάκι που έμενε στην οδό Δήλου 27 της Μυτιλήνης λίγα μέτρα από το νεκροταφείο του Αγίου Παντελεήμονα όπου τον παραχώσαν, στο τμήμα των απόρων που στα τελευταία χρόνια συνήθιζαν να θάβουν όσους πνίγηκαν στο πέρασμα του Αιγαίου.
👉ακολουθήστε την σελίδα μας στο facebook για περισσότερη ενημέρωση και όλα τα θέματα που αφορούν την επικαιρότητα https://www.facebook.com/enjoynews.gr/
